Bí mật sau làn sóng tháo chạy khỏi đồng USD

Sự thật là không có đế chế nào tồn tại mãi mãi: Hà Lan, Anh, thậm chí cả La Mã, tất cả đều đã sụp đổ. Và giờ đây, dường như ta có thể thêm một cái tên mới vào danh sách đó. Gần một thế kỷ qua, “đế chế Mỹ” đã thống trị hoàn toàn trên trường quốc tế. Dù chỉ chiếm 4% dân số thế giới, Mỹ chiếm đến 20% thu nhập toàn cầu và gần 40% chi tiêu quân sự toàn cầu.
Nhưng gần đây, mọi thứ đang thay đổi và thay đổi nhanh chóng. Đồng USD đang mất giá và nó dẫn đến một cuộc tháo chạy. Vậy bí mật sau làn sóng tháo chạy khỏi đồng USD là gì?

1.Vì sao đồng USD mất giá ?

Khi các nhà đầu tư toàn cầu chuyển tiền khỏi các tài sản định giá bằng đô la Mỹ, chúng ta cần nói về điều gì đang thúc đẩy sự mất niềm tin toàn cầu vào đồng đô la và điều đó có ý nghĩa gì đối với người tiêu dùng Mỹ. Trong nửa đầu năm 2025, đô la đã mất hơn 10% giá trị so với rổ các đồng tiền chủ chốt.

Đây không chỉ là một đợt sụt giảm thông thường trên thị trường. Đây giống như tiếng còi cảnh báo từ hệ thống tài chính toàn cầu. Và câu hỏi mà ai cũng đang đặt ra là: chuyện gì đang xảy ra với đồng đô la? Liệu nó có thể phục hồi? Để hiểu điều này, ta cần nhìn vượt qua những dòng tít giật gân và đi vào nền tảng tài chính toàn cầu, nơi được xây dựng trên một mức độ tin cậy nhất định vào sự ổn định của Hoa Kỳ.

Trong nhiều thập kỷ, đồng đô la Mỹ là nền tảng của nền kinh tế toàn cầu. Là nơi trú ẩn an toàn cho nhà đầu tư trong thời kỳ khủng hoảng, nơi các ngân hàng trung ương gửi dự trữ và là đơn vị định giá cho các loại hàng hóa từ dầu mỏ đến lúa mì. Nhưng năm nay, điều gì đó đã thay đổi. Nhà đầu tư bắt đầu rút khỏi đô la chứ không còn đổ về nó nữa.

Vậy điều gì đã khơi mào cho cuộc tháo chạy này? Tất cả bắt đầu vào ngày 2 tháng 4 – ngày mà Tổng thống Trump hân hoan gọi là Ngày Giải Phóng. Đó là lúc chính quyền ông áp đặt một loạt thuế quan mới lên gần như tất cả các đối tác thương mại chính của Mỹ, khiến thị trường tài chính Mỹ lập tức sụt giảm. Chỉ trong 3 ngày, hơn 5.000 tỷ USD đã bốc hơi khỏi chỉ số S&P 500.

Trái phiếu kho bạc Mỹ bị bán tháo, lợi suất tăng vọt, chi phí nợ tăng mạnh và cùng với đó, niềm tin vào nền kinh tế Mỹ bị rạn nứt. Như chúng ta đều biết, Trump sau đó đã tạm dừng một số thuế quan, một tuần sau. Nhưng thiệt hại đã xảy ra rồi. Bạn không thể đơn giản “quay ngược thời gian” và giả vờ như chưa từng có gì. Các nhà đầu tư nước ngoài thấy rất rõ những việc đó và họ phản ứng.

Nhà đầu tư quốc tế đã quá đủ. Những chính sách thương mại thất thường, nợ công tăng cao, và việc can thiệp vào tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tất cả đều là dấu hiệu cảnh báo đỏ. Và rồi đến cú đánh tiếp theo: “dự luật tuyệt đẹp” của Trump – một sự mở rộng từ cắt giảm thuế năm 2017 với lời hứa sẽ giảm sâu chi tiêu cho y tế và phúc lợi xã hội, đồng thời tăng vay nợ và tăng mạnh ngân sách quân sự.

Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) – một cơ quan phi đảng phái cảnh báo rằng, sau khi được thông qua (và giờ thì đã thông qua), dự luật này sẽ làm tăng thêm 3.300 tỷ USD vào nợ công Mỹ đến năm 2035. Điều đó sẽ đẩy tỷ lệ nợ công/GDP vượt xa mức kỷ lục hiện tại là 124% tương đương thời kỳ Thế chiến II. Và thị trường lại hoảng loạn.

Khi đồng đô la sụt giá, các tài sản khác bứt phá. Giá vàng đạt mức cao nhất mọi thời đại khi các ngân hàng trung ương mua vào để phòng hộ trước nguy cơ đồng đô la mất giá. Nhà đầu tư đổ xô mua trái phiếu Đức và Pháp. Đồng euro tăng lên 1,17 USD tăng hơn 13% chỉ trong vài tháng. Ngay cả nhà đầu tư Mỹ cũng bắt đầu nhìn ra nước ngoài. Cổ phiếu châu Âu đã tăng 15% tính theo nội tệ từ đầu năm và nhờ đồng đô la yếu, điều đó tương đương mức lợi nhuận 23% khi quy đổi ra USD. Bạn có tin nổi không?

Những gì đang diễn ra không chỉ là làn sóng bán tháo mà là sự mất niềm tin vào khả năng của Mỹ trong việc kiểm soát tương lai kinh tế của chính mình. Không còn ai tin rằng Mỹ có thể làm điều đó như trước nữa. Trong nhiều thập kỷ, vai trò thống trị của đô la được xem như điều hiển nhiên. Dù Mỹ chỉ chiếm khoảng 25% GDP toàn cầu, nhưng lại chiếm hơn 60% tiền gửi ngân hàng toàn cầu, 70% trái phiếu quốc tế và 57% dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương – tất cả đều bằng đô la. Đó không chỉ là quyền lực tài chính mà là đòn bẩy địa chính trị.

2.Đồng tiền nào sẽ mạnh nhất trong tương lai ?

Tới năm 2028, Trung Quốc dự kiến sẽ vượt Mỹ để trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc đã âm thầm chuẩn bị, đứng ở trung tâm một trật tự thế giới mới, chờ thời điểm để “ra tay”. Từ năm 2010, họ đã đầu tư hơn 1.000 tỷ USD vào các nước đang phát triển, xây dựng các liên minh chiến lược cho tương lai. Trong khi đó, trật tự thế giới do Mỹ lãnh đạo chưa bao giờ mong manh đến vậy.

Nợ công của chính phủ Mỹ ngày càng phình to, chi phí trả lãi chiếm đến 1/6 ngân sách hằng năm. Quá trình toàn cầu hóa kéo dài hàng thập kỷ đang bị tháo gỡ ngay trước mắt chúng ta. Niềm tin mà nước Mỹ đã dày công xây dựng qua nhiều thế hệ đang dần xói mòn bởi thuế quan, chính sách thất thường và cảm giác rằng luật lệ không còn được tôn trọng.

Người ta từng cảnh báo: “Quyền lực có xu hướng làm tha hóa, và quyền lực tuyệt đối thì tha hóa tuyệt đối.” Vấn đề không chỉ là một cá nhân lãnh đạo, mà là điều xảy ra khi một đế chế bắt đầu tin vào sự bất khả chiến bại của chính mình, dù nền móng đã nứt vỡ.
Câu hỏi không chỉ là về Trump, mà là liệu nước Mỹ có vượt qua điểm không thể quay đầu?

Trong những năm 1990, Mỹ ăn mừng sự sụp đổ của Liên Xô. Đồng đô la – vốn đã thống trị, nhanh chóng trở thành đồng tiền không thể thay thế của thế giới, chiếm tới 71% dự trữ ngoại hối toàn cầu năm 1995. Mỹ trở thành xương sống của hệ thống tài chính toàn cầu. Chủ nghĩa tư bản và dân chủ, những nền tảng cốt lõi của xã hội Mỹ nhanh chóng lan rộng trên toàn thế giới, ngay cả tại các quốc gia từng đối đầu như Nga, Ba Lan.

Trong khi Mỹ còn say men chiến thắng thời hậu chiến tranh lạnh, ở phía bên kia Thái Bình Dương, một quốc gia tưởng chừng như không đáng kể đang âm thầm chuẩn bị cho điều gọi là “phép màu kinh tế” – đó là Trung Quốc. Khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2000, Tổng thống Bill Clinton không chỉ thấy một thỏa thuận thương mại, mà là bước ngoặt lịch sử. Ông tuyên bố: “Trung Quốc không chỉ nhập hàng hóa, mà còn nhập cả giá trị quý giá nhất của dân chủ: tự do kinh tế.”
Việc Trung Quốc vẫn là chế độ độc đảng bị coi là giai đoạn tạm thời rằng khi phát triển hơn, họ sẽ tự nhiên chuyển sang dân chủ. Mỹ chào đón Trung Quốc vào trật tự thế giới bằng cả hai tay.

Nhưng Trung Quốc không hề thay đổi mà đang âm thầm thay đổi cả trật tự thế giới. Từ năm 1990 đến 2020, sản lượng công nghiệp Trung Quốc tăng từ 100 tỷ lên gần 5.000 tỷ USD,tăng hơn 50 lần. Không ai nói với bạn rằng 97% laptop và 78% điện thoại thông minh tại Mỹ được sản xuất ở Trung Quốc. 80% đồ thể thao và 83% đồ chơi cũng vậy. Nói cách khác, Mỹ phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc.

Người tiêu dùng Mỹ thích điều này – hàng rẻ, dễ tiếp cận. Nhưng trong lúc đó, họ không nhận ra mình đang “đào hố tài chính” cho chính mình. Từ năm 2000 đến 2020, nợ tiêu dùng cá nhân tại Mỹ tăng từ 1,8 nghìn tỷ lên hơn 5 nghìn tỷ USD. Còn chính phủ thì gánh nợ hơn 36 nghìn tỷ USD và con số này sẽ lên 54 nghìn tỷ USD vào năm 2034. Trung bình mỗi công dân Mỹ sẽ gánh 150.000 USD nợ.

3.Sụp đổ không phải là sự kiện đột ngột

Mọi đế chế trong lịch sử đều theo một con đường giống nhau: sụp đổ không phải là một sự kiện đột ngột, mà là quá trình suy thoái kéo dài hàng thập kỷ, bắt đầu bằng sự bùng nổ nợ công.
Giống như Hà Lan thế kỷ 17, Mỹ đang tiêu xài vượt khả năng, bất chấp tương lai, với một chính phủ phình to, bất bình đẳng tăng cao và phụ thuộc vào nhập khẩu giá rẻ.

Trong khi đó, Trung Quốc theo đuổi chiến lược rõ ràng: đầu tư trước chiếm ưu thế sau. Khác với Mỹ (70% GDP là tiêu dùng), Trung Quốc chỉ tiêu dùng 39%, còn lại là tiết kiệm và đầu tư vào cơ sở hạ tầng, năng lượng sạch, và công nghệ.

Từ năm 2013, Trung Quốc chi hơn 1,3 nghìn tỷ USD cho Sáng kiến Vành đai – Con đường, xây dựng hạ tầng ở hơn 150 quốc gia, bao phủ 75% dân số thế giới. Trung Quốc còn tích cực hỗ trợ phát triển châu Phi, nơi được dự đoán sẽ chiếm hơn 25% dân số toàn cầu vào năm 2050.

Trái lại, Mỹ trong 30 năm chỉ xây được 800 km đường – trong khi Trung Quốc xây hơn 12.000 km chỉ trong 10 năm. Mỹ dường như đầu tư vào… chiến tranh: đã tham gia hơn 72 cuộc xung đột kể từ đầu thế kỷ 21. Trung Quốc không tìm cách thay đổi thể chế các quốc gia khác. Họ chỉ muốn mở rộng ảnh hưởng và hợp tác, bất kể thể chế, giá trị hay ý thức hệ. Và giờ đây, chúng ta đang chứng kiến sự đối đầu giữa hai tư tưởng đối lập và có vẻ Trung Quốc đang thắng thế.

Suy thoái sản xuất hay “phi công nghiệp hóa” là hiện tượng kinh tế âm thầm hủy hoại Mỹ suốt nhiều thập kỷ. Từ năm 1960 đến 2020, tỷ trọng việc làm sản xuất tại Mỹ giảm từ 30% xuống chỉ còn 8%. Các ngành công nghiệp rời Mỹ sang châu Á, nơi có chi phí rẻ hơn. Kể từ năm 1970, thu nhập của tầng lớp trung và thấp giảm, trong khi nhóm giàu nhất chiếm ngày càng nhiều tài sản. Hiện tại, 1% người giàu nhất sở hữu hơn 30% tài sản quốc gia, tăng từ 22% vào những năm 2000.Trong khi đó, thu nhập trung bình của nhóm thu nhập thấp gần như không đổi, khoảng 28.000 USD/năm.

4.Giấc mơ Mỹ-Ai cũng có thể thành công?

Giấc mơ Mỹ “ai cũng có thể thành công nếu làm việc chăm chỉ” giờ chỉ còn là hoài niệm với nhiều người. Giá nhà tăng 500% kể từ thập niên 1980, trong khi lương của người nghèo không đổi. Người dân Mỹ cảm thấy bị bỏ rơi và kêu gọi thay đổi ngày càng mạnh mẽ.

Năm 2024, Trump thắng cử áp đảo với lời hứa “đưa Mỹ trở lại thời hoàng kim.” Giải pháp của ông: thuế quan – đánh thuế hàng nhập khẩu để buộc doanh nghiệp quay về sản xuất trong nước. Kế hoạch này dự kiến đem về 1,8 nghìn tỷ USD trong 10 năm.

Nhưng chỉ 10 ngày sau, phần lớn thuế quan buộc phải rút lại. Vì sao? Vì toàn bộ hệ thống toàn cầu 100 năm qua được xây dựng dựa trên thương mại tự do và Mỹ là kiến trúc sư. Khi chính Mỹ quay lưng lại với chính sách này, giới đầu tư lo lắng, thị trường trái phiếu bị đe dọa, lãi suất có thể tăng vọt, khiến khoản nợ 33 nghìn tỷ USD của Mỹ trở thành khủng hoảng tài khóa toàn diện. Trung Quốc đã chuẩn bị dài hạn, trong khi Mỹ chỉ vay để tiêu xài. Một bên tập trung vào tăng trưởng bền vững, một bên đang gánh nặng nợ và suy nghĩ ngắn hạn.

Vậy chúng ta đang ở đâu? Hiện tại, đô la vẫn là đồng tiền dự trữ của thế giới. Vì chưa có đồng tiền thay thế rõ ràng, dù là euro, nhân dân tệ hay tiền mã hóa. Nhưng “địa vị dự trữ” không phải là quyền bẩm sinh. Nó là thứ được xây dựng và hoàn toàn có thể bị đánh mất. Nếu nước Mỹ tiếp tục phá hoại các định chế và chính sách đã từng làm nên vai trò của đồng đô la, thì nền móng đó sẽ tiếp tục nứt vỡ. Và nếu điều đó xảy ra, 6 tháng tiếp theo của năm 2025 có thể khiến 6 tháng đầu năm chỉ như khúc dạo đầu.

Đồng đô la không chỉ đơn thuần là đang giảm mà đang bị thế giới đánh giá lại bởi các nhà đầu tư, các ngân hàng trung ương, và toàn cầu. Và khi niềm tin đã mất, rất, rất khó để lấy lại được. Hãy đón xem các bài viết và video tiếp theo của chúng tôi.