Chiến lược né đòn thuế Mỹ: Vì sao Việt Nam được ưu ái hơn Thái Lan và Malaysia ?

Trong bối cảnh Mỹ siết chặt chính sách thuế quan với hàng nhập khẩu từ nhiều quốc gia, Việt Nam đã có những bước đi chiến lược để giữ vững vị thế và trở thành quốc gia hiếm hoi tại châu Á đạt được thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ. Trong khi các quốc gia như Thái Lan, Malaysia hay Campuchia đang đối mặt với mức thuế cao, Việt Nam lại đang được ưu ái với mức thuế thấp hơn đáng kể. Vậy điều gì giúp Việt Nam đạt được lợi thế đặc biệt này?

1.Việt Nam “né đòn” thuế nhờ thỏa thuận thương mại song phương

1.1.Việt Nam là quốc gia châu Á đầu tiên ký thỏa thuận với Mỹ

Theo tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, Việt Nam là quốc gia châu Á đầu tiên, sau Anh, ký kết thành công thỏa thuận thương mại mới với Mỹ vào ngày 2 tháng 7/2025. Nhờ đó, Việt Nam được áp mức thuế 20% cho hàng xuất khẩu thông thường và 40% cho hàng trung chuyển từ sau ngày 9/7/2025 thấp hơn nhiều so với mức thuế lên đến 36-40% áp dụng cho các nước như Thái Lan, Malaysia hay Campuchia.

1.2.Thành công từ đối thoại cấp cao và đàm phán khéo léo

Thành quả này có được nhờ sự chủ động của Việt Nam trong các cuộc đàm phán cấp cao, tiêu biểu là cuộc điện đàm giữa Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Trump. Hai bên đã đạt được đồng thuận về thuế quan và mở cửa thị trường, trong đó Việt Nam đồng ý giảm thuế nhập khẩu cho hàng Mỹ, đổi lại Hoa Kỳ áp mức thuế ưu đãi cho hàng hóa từ Việt Nam.

2.So sánh Việt Nam với Thái Lan và Malaysia: Vì sao Việt Nam được chọn?

2.1.Mức thuế ưu đãi và năng lực đáp ứng tiêu chí “xuất xứ rõ ràng”

Theo số liệu từ ACBS, Việt Nam đang được áp mức thuế 20% thấp hơn nhiều so với Thái Lan (36%) và Malaysia (25%). Một trong những lý do Mỹ “ưu ái” Việt Nam là năng lực kiểm soát và chứng minh xuất xứ hàng hóa đặc biệt trong bối cảnh lo ngại về hàng trung chuyển từ Trung Quốc.

2.2.Nỗ lực chống gian lận xuất xứ của Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã ban hành Chỉ thị 09/CT-BCT, siết chặt kiểm tra và xác minh xuất xứ hàng hóa. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan và VCCI giúp kiểm soát hiệu quả việc cấp chứng nhận xuất xứ (C/O). Đây là điểm cộng lớn trong mắt Washington, nhất là khi nhiều nước khác chưa kiểm soát tốt gian lận thương mại.

3.Việt Nam – “cứu tinh” của chuỗi cung ứng toàn cầu

Do chi phí tăng cao, chiến tranh thương mại và rủi ro địa chính trị, nhiều công ty rút khỏi Trung Quốc và đổ về Việt Nam. Tính đến ngày 31/3/2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đạt 10,98 tỷ USD – tăng 34,7% so với cùng kỳ 2024.

Các công ty lớn đang đầu tư mạnh mẽ:

• Lego: Xây nhà máy 1,3 tỷ USD tại Bình Dương – nhà máy trung hòa carbon đầu tiên trên thế giới của hãng.

• Samsung, Intel, LG: Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất chính.

• Apple: Đang chuyển dần sản xuất khỏi Trung Quốc sang Việt Nam, bao gồm cả iPad, MacBook, Apple Watch, HomePod, AirPods.

Dự kiến đến cuối năm 2025, Việt Nam sẽ sản xuất phần lớn AirPods toàn cầu.

Apple không chỉ thử nghiệm – mà đang chuyển hàng loạt đơn vị sản xuất chủ chốt sang Việt Nam, củng cố mối quan hệ dài hạn với các nhà cung ứng trong nước.

Hoạt động lắp ráp vẫn chủ yếu diễn ra ở Ấn Độ, nhưng Việt Nam đã nhanh chóng trở thành mắt xích không thể thiếu trong chuỗi sản xuất các thiết bị không phải smartphone của Apple.

Ngành công nghiệp may mặc là một lĩnh vực khác mà Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Các công ty như Nike, Adidas và H&M từ lâu đã dựa vào Việt Nam để sản xuất quần áo và giày dép. Với chi phí lao động thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc, Việt Nam đã trở thành điểm đến lý tưởng cho các thương hiệu muốn tối ưu hóa chi phí.

Không chỉ có công nghệ và may mặc, Việt Nam còn thu hút đầu tư lớn vào ngành nội thất. Những công ty lớn như IKEA và Ashley Furniture đã bắt đầu thiết lập cơ sở sản xuất tại đây để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng trên toàn cầu.

Các ngành công nghiệp công nghệ cao cũng đang bùng nổ tại Việt Nam. Những công ty như Microsoft đang mở rộng hoạt động, tập trung vào lĩnh vực điện tử và chất bán dẫn. Những khoản đầu tư này cho thấy nỗ lực của Việt Nam trong việc thoát khỏi hình ảnh chỉ là nơi sản xuất giá rẻ và đang khẳng định vị thế trong các ngành đòi hỏi kỹ năng cao và đổi mới công nghệ.

Đây là lý do lớn khiến Việt Nam trở nên hấp dẫn với các doanh nghiệp toàn cầu hiện nay. Tất cả những điều này vẽ nên một bức tranh rõ ràng: Việt Nam đang trở thành một nhân tố quan trọng trong ngành sản xuất toàn cầu. Không chỉ vì rẻ hơn Trung Quốc mà còn vì thông minh hơn, linh hoạt hơn và sẵn sàng cho tương lai.

 Sự dịch chuyển kinh tế này không chỉ tốt cho kinh tế của Việt Nam mà còn là một thách thức trực tiếp đối với sự kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu của Trung Quốc. Mỗi nhà máy chuyển đến Việt Nam là một nhà máy thoát khỏi sự chi phối của Trung Quốc và đó là một chiến thắng cho chúng ta.

4.Những thách thức và bước đi tiếp theo của Việt Nam

4.1.Rủi ro từ hàng trung chuyển và quy định “chuyển đổi đáng kể”

Mặc dù được ưu đãi thuế, Việt Nam vẫn phải đối mặt với rủi ro nếu không đáp ứng được tiêu chí “chuyển đổi đáng kể”do Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) quy định. Theo đó, một sản phẩm phải trải qua những thay đổi cơ bản tại một quốc gia để tạo ra một hàng hóa mới về tên gọi, đặc tính hoặc công dụng.
Các quy trình đơn giản như lắp giáp, đóng gói lại hoặc quá cảnh không được xem là đủ điều kiện để xác lập xuất xứ mới. Tuy nhiên, một nghiên cứu của John M. Peterson năm 2023 đã chỉ ra rằng việc áp dụng tiêu chí chuyển đổi đáng kể của Cục Hải quan và bảo vệ biên giới Hoa Kỳ CBP đang ngày càng thiếu nhất quán dẫn đến nhiều tranh chấp và thách thức cho doanh nghiệp.
Sự thiếu nhất quán này tạo ra một môi trường bất định, đặt ra rủi ro cho các nhà xuất khẩu Việt Nam ngay cả khi họ tin rằng đã đáp ứng đủ tiêu chí. Hoa Kỳ sẽ coi hàng hóa là trung chuyển nếu chúng có nguồn gốc từ một quốc gia khác và được đưa qua Việt Nam chỉ với công đoạn xử lý tối thiểu trước khi xuất sang Mỹ.
Do đó, các doanh nghiệp hiện phải lập hồ sơ tài liệu một cách tỉ mỉ cho toàn bộ quy trình sản xuất và chuỗi cung ứng của mình. Nhằm hạn chế rủi ro bị áp thuế chuyển tải 40%, Việt Nam đã tăng cường các nỗ lực chống gian lận xuất xứ. Các quy trình đơn giản như lắp ráp hoặc đóng gói lại không được chấp nhận để xác lập xuất xứ mới, khiến doanh nghiệp Việt phải chứng minh kỹ lưỡng chuỗi cung ứng.

4.2.Tăng cường nội địa hóa và phát triển chuỗi cung ứng trong nước

Giải pháp lâu dài cho Việt Nam là tăng tỉ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc. Điều này không chỉ giúp tránh bị quy kết là hàng trung chuyển mà còn thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng nội địa, yếu tố then chốt để giữ vững lợi thế trong các cuộc chơi thuế quan toàn cầu.

Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng giữa “bão thuế” mà Mỹ áp đặt lên các đối tác thương mại. Bằng chiến lược đàm phán hiệu quả, kiểm soát xuất xứ nghiêm ngặt và nỗ lực nội địa hóa chuỗi sản xuất, Việt Nam không chỉ tránh được đòn thuế nặng mà còn tạo tiền đề nâng cao vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu. Trong khi Thái Lan và Malaysia vẫn loay hoay tìm giải pháp, Việt Nam đã đi trước một bước. Hãy đón xem các bài viết và video tiếp theo của chúng tôi.